Μελίνας Μερκούρη 35, Θέρισσος,

Ηράκλειο Κρήτης 71305

2810 262141

frontistirio.domi@gmail.com

Homo Cyborgs

Our machines are disturbingly lively, and we ourselves frighteningly inert.”
DonnaHarraway

 «Και κάνει όλους τους ανθρώπους, μικρούς και μεγάλους, πλούσιους και φτωχούς, ελεύθερους και σκλάβους, να πάρουν στο χέρι τους ή στο μέτωπό τους ένα χάραγμα. Και κανείς να μην μπορεί να πουλάει ή να αγοράζει, εκτός από αυτόν που έχει το χάραγμα ή το όνομα του θηρίου, ή τον αριθμό του ονόματός του. Εδώ είναι η σοφία.

  •          Αποκάλυψη 13:16-18

Πολλοί θα αναρωτιόντουσαν γι’ αυτό το κείμενο της Αποκάλυψης,  πως θα ήταν ποτέ δυνατό να δεχτεί κάποιος την εμφύτευση ενός σατανικού τσιπ μέσα στο σώμα του. «Κανένας» ήταν η προφανής απάντηση αφού κάτι τέτοιο φάνταζε πολύ ουτοπικό.  Ώσπου μια μέρα κάνει την εμφάνιση του το Μάτριξ». 

Μια ταινία επιστημονικής φαντασίας που οραματίζεται ένα μέλλον όπου κομπιούτερ με τεχνητή νοημοσύνη καταλαμβάνουν τον κόσμο. Αντί να προγραμματίζουν αυτοί  τα κομπιούτερ, οι άνθρωποι γίνονται μια φυλή σκλάβων, υπηρετώντας σαν ζωντανές μπαταρίες τα 

article 10

κάποτε άψυχα εργαλεία των γραφείων τους. Πολλοί θα σκέφτηκαν πως αυτό δεν μπορεί παρά να είναι επιστημονική φαντασία του Χόλιγουντ. Μέχρι πριν λίγα χρόνια όλα αυτά αποτελούσαν ένα τρομακτικό μελλοντικό σενάριο - τουλάχιστον στο δικό μου μυαλό - . Όμως σήμερα τα πάντα έχουν αλλάξει άρδην. Καθώς η κοινωνία της πληροφόρησης δίνει τη σκυτάλη στην κοινωνία της γνώσης, οι νέες τεχνολογίες επεκτείνουν ακόμα περισσότερο το βαθμό επιρροής τους, ενώ ταυτόχρονα αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο μιας μετάβασης σε ένα κόσμο εντελώς καινούριο και διαφορετικό. Τα επιτεύγματα των τελευταίων ετών ανοίγουν μπροστά μας μεγάλους και απρόβλεπτους ορίζοντες, ενώ αν θέλουμε να διεκδικούμε με προοπτική ένα καλύτερο μέλλον οφείλουμε να εναρμονιστούμε με τους ρυθμούς της τεχνολογίας.

Η εκπόνηση λοιπόν αυτής της  εργασίας ασχολείται με την όλο και εντονότερη τάση της τεχνολογίας να παρακάμψει το γενετικό μας κώδικα. Πλέον τα όρια μεταξύ τεχνητού και φυσικού, ανθρώπου και  μηχανής, αρσενικού και θηλυκού εμφανίζονται όλο και πιο θαμπά ενώ η τεχνολογία μας δίνει μια τέτοια δύναμη για να μετατρέψουμε τον εαυτό μας, που μοιάζει σχεδόν θεϊκή. Η εμφάνιση του cyborg συνιστά πλέον μια πραγματικότητα, ενώ ένας κόσμος γεμάτος υβρίδια μηχανής και ανθρώπου δεν είναι μακριά. Η  Donna Haraway με το Μανιφέστο των  Cyborg ορίζει το μεταμοντέρνο υποκείμενο ενώ οι ιδέες της προκαλούν έκρηξη συζήτησης σε ποικίλους τομείς. Η βιογραφία της καθώς και η κριτική στο έργο της στην παρούσα εργασία αποτελούν μια προσπάθεια κατανόησης των γενετικών μηχανών ενώ παράλληλα εξηγούνται οι λόγοι για τους οποίους η ίδια θεωρεί ότι από τα τέλη του 20ού αιώνα είμαστε όλοι Cyborg, χίμαιρες και υβρίδια . Η  Haraway  ταυτόχρονα αποτελεί ηρωίδα σε μια γενιά γυναικών που έχουν αρχίσει να αυτό-αποκαλούνται cyberfeminists. Η εργασία προσπαθεί να καλύψει την έννοια του Cyborg από επιστημονική, κοινωνική, πολιτική και δεοντολογική σκοπιά ενώ καταλήγοντας παρατίθενται πορίσματα και περαιτέρω προτάσεις. Ωστόσο το άμεσο συμπέρασμα που ανάγεται από τις πρώτες κι όλας σειρές τις εργασίας είναι άλλο από το γεγονός ότι η Βιολογία έπαψε να αποτελεί «πεπρωμένο».  

Σ΄ένα ανατριχιαστικό σχόλιό του για το μέλλον της ανθρωπότητας, ο Zhou πρόσθεσε. «Θα είμαστε ένα υβρίδιο ηλεκτρονικής νοημοσύνης και της δικής μας ψυχής.

 IS HARAWAY GAY?????????????????????????????????????

Μερικοί θεωρητικοί λένε ότι η τεχνολογία κ όχι η πολιτική ιδεολογία , είναι αυτό που οδηγεί τις κοινωνικές αλλαγές. Όπως ο διάσημος ακαδημαϊκός Marshall McLuhan δήλωσε δημόσια : «εμείς μορφοποιούμε τα  εργαλεία μας και εν συνεχεία αυτά εμάς.» Φαίνεται όμως ότι η τεχνολογία είχε πάντα τη δική της ιδεολογία, διότι οι μηχανές δεν μπορούν να σχεδιαστούν από μόνες τους και οι άνθρωποι είναι φύσει πολιτικά όντα.

Σύμφωνα με το φεμινισμό, η τεχνολογία έχει μια πολιτική με σεξιστικό προσανατολισμό. Το πώς η τεχνολογία έχει σχεδιαστεί, και ποιος τη χρησιμοποιεί, καθορίζεται από τις άνισες σχέσεις εξουσίας μεταξύ των δύο φύλων.

Σύμφωνα με τις φεμινίστριες της παλιάς σχολής, ο έλεγχος της επιστήμης και της τεχνολογίας είναι το τελευταίο προπύργιο της ανδρικής εξουσίας, κυριαρχίας και εκφοβισμού. Μερικοί λένε ότι η «κουλτούρα» του κυβερνοχώρου μοιάζει περισσότερο με τα αποδυτήρια των ανδρών ενός ποδοσφαιρικού αγώνα , που δεν είναι άλλωστε και τα πιο φιλικά προς το θηλυκό περιβάλλον. Απ’την άποψη αυτή, ο Bill Gates αποτελεί ένα είδος κακού πατριάρχη διατηρώντας το ανδρικό μονοπώλιο των τεχνολογικών δεξιοτήτων και διαμορφώνοντας περισσότερο «παιχνίδια για τα αγόρια».

Ωστόσο, το επιχείρημα αυτό εξασθενεί αργά  με την εμφάνιση μιας νέας γενιάς κοριτσιών που κατανοούν τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και το περιβάλλον του κυβερνοχώρου. Οι γυναίκες πλέον μπορεί να κερδίζουν έδαφος σε μια εποχή όπου η εξουσία δεν ορίζεται από τη χρήση ωμής βίας, αλλά από τη γνώση της τεχνολογίας.

Οι νέες τεχνολογίες σίγουρα έχουν προκαλέσει πιθανές νέες διαμορφώσεις της πολιτικής. Τη δεκαετία του 1990 με την εμφάνιση του λεγόμενου φεμινισμού στον κυβερνοχώρο είδαμε την ίδια την τεχνολογία να θεωρείται ,από πολλά σχολεία, περισσότερο απελευθερωτική απ’ ότι καταπιεστική.

Η τεχνολογία πλέον επιτρέπει στις γυναίκες να ξεφύγουν από τους ρόλους των φύλων στους οποίους έχουν επιταχθεί. Ακόμη περισσότερο η προηγμένη τεχνολογία μας ενθαρρύνει να συγχέουμε τις κατηγορίες των δύο φύλων. Στον κυβερνοχώρο κανείς δεν ξέρει την «αλήθεια» των δύο φύλων .  Έτσι ενώ στο παλιό σχολείο του 1960 οι φεμινίστριες (συμμαχώντας με τους οικολόγους και τους ακτιβιστές της πυρηνικής ενέργειας), είδαν την επιστήμη και την τεχνολογία ως κάτι επικίνδυνο και απειλητικό, τη δεκαετία του 90 ο φεμινισμός αγκάλιασε την τεχνολογία. Παρόλο που τη δεκαετία του ‘60 ο φεμινισμός υποστήριξε μια διαισθητική σύνδεση με τη Μητέρα Γη και τον φυσικό κόσμο, οι νέες ράγες του φεμινισμού φαίνεται να στρέφονται εναντίον της φύσης.

Σήμερα, το όριο μεταξύ του τεχνητού και φυσικού  είναι θαμπό και σύμφωνα με cyber- φεμινισμό αυτό είναι πολύ καλό. Όπως δήλωσε και η Donna Haraway: «Θα προτιμούσα να ήμουν cyborg από μια θεά.»

 

ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΟΧΩΡΙΚΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

 Tο 1960, δώδεκα χρόνια μετά την εισαγωγή του όρου “κυβερνητική,” δυο Αμερικανοί διαστημικοί φυσικοί, ο Manfred E. Clynes και ο Nathan S. Kline, κατασκεύασαν μια σημαντική παραφθορά της λέξης αυτής, για να καθορίσουν μια νέα σχέση ανθρώπου - μηχανής, ένα νέο τύπο έμβιου οργανισμού - μηχανισμού. Δημιούργησαν το νεολογισμό “κυβερ-οργανισμό” (ή “κυβερν- οργανισμό”), για τον οποίον θα κρατήσουμε τον αγγλικό όρο “cyborg,” που δεν είναι παρά μια σύντμηση της έκφρασης “κυβερνητικός οργανισμός” (“cybernetic organism”), φυσικά με την έννοια του “οργανισμού της κυβερνητικής.”

Αν περιοριστούμε στην καθημερινή ζωή μακριά από τις εξαιρετικές συνθήκες των διαστημικών πτήσεων, θα μπορούσε κανείς να δει σαν cyborgs ανθρώπους με ψηφιακούς βηματοδότες, προσθετικά άκρα, ακουστική βοήθεια, τεχνητά μέλη και εμφυτεύσεις. Τα στατιστικά στοιχεία της συχνότητας τέτοιων cyborgs δεν είναι καθόλου ευκαταφρόνητα: για παράδειγμα, η Hayles υποστηρίζει ότι το 10% του πληθυσμού των ΗΠΑ είναι άνθρωποι που ζουν με κάποιο τρόπο μέσω κάποιας επιπρόσθεσης (Hayles, 1993) και, άρα, είναι cyborgs με την έννοια που εξετέθηκε προηγουμένως. Με τον τρόπο αυτό, τα όρια που χωρίζουν άνθρωπο - μηχανή την εποχή των cyborgs φαίνονται όλο και πιο ασαφή. Όπως παρατηρεί ο ιστορικός David Channell, “Καθώς κάθε ένα από αυτά τα μηχανήματα γίνεται λειτουργικό μέρος του ανθρώπινου οργανισμού, γίνεται όλο και πιο δύσκολο να χαρακτηρισθεί το αφομοιωμένο αντικείμενο σαν ανθρώπινο ή μηχανικό. … Το cyborg δεν είναι κανένας σύνηθης συνδυασμός ανθρώπου και μηχανής, όπως ένας άνθρωπος που χρησιμοποιεί ένα όργανο. μάλλον το cyborg περιλαμβάνει μια μοναδική σχέση μεταξύ ανθρώπου και μηχανής στον βαθμό που η μηχανή ‘χρειάζεται να λειτουργήσει χωρίς την βοήθεια της συνείδησης, για να συνεργασθεί με τους αυτόνομους ομοιοστασιακούς μηχανισμούς ελέγχου του ίδιου του σώματος’” (Channell, 1991).

HOMOCYBORGS

Η ιδέα της μόνιμης εγκατάστασης ή, τουλάχιστον, της πρόσκαιρης διασύνδεσης του ανθρώπινου σώματος με υπολογιστικές μηχανές περιγράφεται για πρώτη φορά εκτενώς κατά τη δεκαετία του 1980, σε κάποια διηγήματα επιστημονικής φαντασίας, οι συγγραφείς των οποίων συνήθως αυτοπροσδιορίζονται ως «κυβερνοπάνκ». Τα κείμενα των πιο διάσημων κυβερνοπάνκ συγγραφέων -W. Gibson, R. Rucker, L. Shepard, Β. Sterling- ενδιέφεραν τότε μια μάλλον περιορισμένη κατηγορία αναγνωστών: από τα συνήθη ροκ φρικιά μέχρι κάποιους εναλλακτικούς επιστήμονες της πληροφορικής.  Πάντως, οι εξελίξεις των δύο τελευταίων δεκαετιών στη βιοπληροφορική, τη βιοκυβερνητική και τη μικροηλεκτρονική φαίνεται πως καθιστούν απολύτως ρεαλιστικά ακόμη και τα πιο ακραία σενάρια επιστημονικής φαντασίας σχετικά με τη δυνατότητα κατασκευής υβριδίων ανθρώπου-μηχανής. Πράγματι, ερευνητικές ομάδες σε όλο τον κόσμο εργάζονται σήμερα πυρετωδώς για την υλοποίηση του τεχνολογικού οράματος της ενσωμάτωσης στο ανθρώπινο σώμα των διάφορων μικρο- και νανο- μηχανών.                Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι τα επόμενα πέντε χρόνια οι πιο εξελιγμένες επιφάνειες διεπαφής ανθρώπου-υπολογιστή θα επιτρέψουν σε παράλυτους ασθενείς να σηκώνουν και να πίνουν ένα ποτήρι νερό, ενώ στο απώτερο μέλλον τα ίδια άτομα θα είναι σε θέση να παρακάμψουν, μέσω μηχανών, σχεδόν όλους τους σημερινούς περιορισμούς που τους επιβάλλει η κατάστασή τους.

Θα πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι τέτοιες εξωτερικές τεχνολογικές «προθέσεις εγγραφής» συνδέονται με περιφερειακά νεύρα, και επομένως δεν μπορούν καθόλου να βοηθήσουν όσους ασθενείς έχουν απολέσει, λόγω ασθένειας ή ατυχήματος, τις κεντρικές διασυνδέσεις ανάμεσα στα εγκεφαλικά κέντρα και τα περιφερειακά όργανα. Γι’ αυτό ορισμένοι ερευνητές σκέφτηκαν να τοποθετήσουν τα κατάλληλα μικροτσίπ κατευθείαν πάνω στον εγκεφαλικό φλοιό, σε συγκεκριμένα αισθητηριακά κέντρα. Όμως, τόσο η ασύλληπτη πολυπλοκότητα των εγκεφαλικών λειτουργιών όσο και η άγνοιά μας σχετικά με τον ακριβή εγκεφαλικό εντοπισμό αυτών των λειτουργιών εμποδίζουν, για την ώρα, την επίτευξη αυτού του φιλόδοξου ερευνητικού προγράμματος.

Εδώ υπεισέρχονται οι πρωτοποριακές έρευνες του Kevin Warwick, διάσημου Βρετανού καθηγητή Βιοκυβερνητικής στο Πανεπιστήμιο Reading. Ο Warwick αποφάσισε να εφαρμόσει στον ίδιο του τον εαυτό τις αλλόκοτες επιστημονικές ιδέες του. Πράγματι, ήταν ο πρώτος άνθρωπος που το 1998 εγκατέστησε ένα μικροτσίπ στο αριστερό του χέρι, ενώ το 2002, για τις ανάγκες ενός άλλου πειράματος, συνέδεσε καμιά εκατοστή μικροηλεκτρόδια με τις νευρικές απολήξεις του ίδιου χεριού. Επιπλέον, ήταν ο πρώτος ερευνητής-πειραματόζωο ο οποίος συνέδεσε το νευρικό του σύστημα με έναν υπολογιστή ικανό να διοχετεύει στο Διαδίκτυο τη νευρική δραστηριότητά του. Χάρη σ’ αυτό τον εναλλακτικό τρόπο κατάφερνε να επικοινωνεί με τη σύζυγό του, να μετακινεί αντικείμενα που βρίσκονταν σε απόσταση χιλιάδων χιλιομέτρων, άρα να βιώνει μέσω της τεχνολογίας ανοίκειες «ψηφιακές» εμπειρίες.

Υποβάλλοντας τον εαυτό του σε αυτά τα εκκεντρικά, και ίσως μαζοχιστικά πειράματα, ο Kevin Warwick έχει κερδίσει δικαίως από τα ΜΜΕ τον τίτλο του πρώτου βιοκυβερνητικού ανθρώπινου πλάσματος. Και για να επιβεβαιώσει και να διατηρήσει τον τίτλο του ως ο πρώτος «Homo Cyborg», προγραμματίζει τη δημιουργία, μέσα στα επόμενα 7 με 10 χρόνια, μιας συσκευής που θα επιτρέπει την απευθείας μη λεκτική επικοινωνία ανάμεσα σε δύο ξεχωριστούς ανθρώπινους εγκεφάλους!

Cyborg, ο άνθρωπος που έγινε μηχανή
Η ζωή ως Cyborg

την τεχνολογία τρόπο ζωής έκανε και ο Ο Στιβ Μαν, του πανεπιστημίου του Τορόντο, τοποθετόντας εδώ και είκοσι χρόνια διάφορα τεχνολογικά ευρήματα πάνω στο σώμα του: φωτογραφικές μηχανές, ψηφιακές κάμερες, οθόνες σε μέγεθος φακού γυαλιών ηλίου, ραδιοφωνικούς αναμεταδότες και υπολογιστές συνδεδεμένους με το Ίντερνετ. Δεν αποχωρίζεται τα μηχανήματα του ποτέ. Ο ίδιος περιγράφει τη σχέση του με τις μηχανές ως εξής: «Κάθε μέρα σηκώνομαι κι αποφασίζω πως θέλω να δω τον κόσμο. Πολλές φορές βάζω ένα επιπλέον αφτί πίσω από το κεφάλι μου, ενώ άλλες φορές δημιουργώ μια έκτη αίσθηση ώστε να μπορώ να διακρίνω αντικείμενα ακόμα και από μεγάλη απόσταση. Τρέχοντας στο δρόμο με το ποδήλατο μου μπορώ να επιλέξω μια στροβοσκοπική όραση, να παγώσω την κίνηση του τροχού ενός αυτοκινήτου και να μετρήσω πόσα μπουλόνια έχει. Μπορώ να ζουμάρω σ´ ένα αντικείμενο χωρίς να περισπάται η προσοχή μου από τις περιρρέουσες διαφημίσεις. Η ζωή μου μοιάζει με τηλεοπτικό πρόγραμμα. Όμως σε καμία περίπτωση δεν αποξενώνομαι από την πραγματικότητα. Αντίθετα με όλα αυτά τα τεχνολογικά φίλτρα καλλιεργώ την προσωπική μου ευαισθησία. Έχω υφάνει την τεχνολογία στο σώμα μου κι έχω αποκτήσει πιο υψηλό επίπεδο γνώσης του κόσμου». Ήταν ο πρώτος που απέκτησε πανεπιστημιακή έδρα για να διδάσκει την εμπειρία του στους φιλόδοξους μελλοντικούς Cyborgs. Μάλιστα για να προσελκύσει μαθητές, τοιχοκόλλησε στο πανεπιστήμιο αφίσα με το σύνθημα: «Εξομοιωθείτε! Γίνετε οι πρώτοι κυβερνοοργανισμοί στον κόσμο!». 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ:

Το μανιφέστο της Haraway καλωσορίζει το Μέλλον. Ένα μέλλον όπου όλοι είμαστε μέρος όχι μόνο του ανθρώπου αλλά και της μηχανής  Η πραγματική ομορφιά του cyborg είναι ότι ωθεί τα όρια των ιδεών μας για το φύλο και την ταυτότητα. Το cyborg δεν έχει φυσική καταγωγή- δημιουργείται από τον άνθρωπο κι όχι από τον Θεό. Το φύλο, η ισότητα των φύλων, και τη σεξουαλικότητα μπορούν να κατασκευαστούν και να ανακατασκευαστούν κατά βούληση. Κατά συνέπεια, η ηλικία του cyborg και υπόλοιπες διακρίσεις θα είναι άνευ σημασίας. Το πιο ριζοσπαστικό από τα νέα κινήματα που έχουν γεννήσει οι νέες τεχνολογίες θα μπορούσε να είναι ακόμα και «η ανάπλαση του είδους». (Transgender)

Αυτή η γραμμή σκέψης είναι ανησυχητική, αλλά με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Σε περίπτωση που το φυσικό σώμα μπορεί να μετατραπεί ή να ξεπεραστεί, τότε τα πάντα είναι ανοιχτά στην οποιαδήποτε αλλαγή. Το σώμα αποτελεί ένα αντικείμενο ολοένα και πιο τεχνητό. Δεν υπάρχει πια φυσικός τρόπος να είναι κάποιος άνδρας ή γυναίκα , υπάρχουν μόνο διαφορετικά στυλ, εικόνες και εξαρτήματα. Από την άλλη μεριά, οι πεποιθήσεις σχετικά με τις «φυσικές» ικανότητες του «αντίθετου» φύλου είναι πλέον παρωχημένες.

Ο δρόμος λοιπόν που οδηγεί στη μετεξέλιξη του Homo Sapiens σε Homo Cyborg, των «καταπιεσμένων» ανθρώπων του χθες στα «ελεύθερα» βιοκυβερνητικά πλάσματα του αύριο, φαίνεται στρωμένος με «ψηφιακά» ροδοπέταλα και χωρίς σοβαρά προβλήματα ή επίπλοκες. Δεν είναι όμως έτσι! Η ζωή στον νέο βιοκυβερνητικό κόσμο θα είναι εξίσου -αν όχι πολύ περισσότερο- επικίνδυνη και απειλητική από τον γνωστό μας κόσμο. Τα βιοκυβερνητικά σήματα που εισρέουν ανεξέλεγκτα στο σώμα και τον εγκέφαλό μας μπορούν να τα «μολύνουν» ανεπανόρθωτα (βλ. πλαίσιο)· μπλοκάροντας ή και καταστρέφοντας όχι απλώς την κυβερνητική αλλά και τη βιολογική μας διάσταση.Το βασικότερο ίσως μειονέκτημα είναι ότι η τεχνολογική γνώση έχει υπερβεί την ικανότητά μας να μπορούμε να τη  χρησιμοποιήσουμε με σύνεση. Το καλύτερο σενάριο μπορεί να είναι ταυτόχρονα και το χειρότερο: ένα μέλλον χωρίς όρια. Έχει έρθει η ώρα λοιπόν να τεθούν πολιτικά, ηθικά και φιλοσοφικά ερωτήματα για τις προηγμένες τεχνολογίες.

Ίσως τελικά η πεμπτουσία του 21ου αιώνα να κρύβεται στην ερώτηση:  τι ονειρεύεται ένα Cyborg;  Ονειρεύεται άραγε τη δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου;

Προσωπικά, πιστεύω ότι το όνειρο ενός cyborg δεν είναι άλλο από το να ζει ελεύθερο 

Αδαμάκης Γιάννης